Maymun Çiçeği Virüsü (Monkeypox) Nasıl Yayılıyor?

Maymun çiçeği virüsü son yıllarda dünya genelinde dikkat çeken bir enfeksiyon hastalığına neden olmaktadır. Afrika kıtası dışında da vakalar görülmeye başlamış ve küresel sağlık otoriteleri uyarılarda bulunmuştur. Bu yazıda maymun çiçeği virüsünün nasıl yayıldığını ve korunma yollarını inceleyeceğiz.

Maymun Çiçeği Virüsü Nedir?

Maymun çiçeği virüsü Orthopoxvirus ailesine ait bir virüstür. Çiçek hastalığına neden olan variola virüsünün akrabasıdır. İlk kez 1958 yılında laboratuvar maymunlarında tespit edilmiştir, ancak doğal konak kemirgenlerdir.

İnsanda ilk vaka 1970 yılında Demokratik Kongo Cumhuriyetinde görülmüştür. O tarihten bu yana Orta ve Batı Afrika ülkelerinde endemik olarak devam etmektedir.

Virüsün Yayılma Yolları

Maymun çiçeği virüsü birkaç farklı yolla bulaşabilir. Bulaş yollarını anlamak korunma için önemlidir.

Yakın temas en önemli bulaş yoludur. Enfekte kişinin cilt lezyonları, vücut sıvıları veya solunum damlacıklarıyla uzun süreli yakın temas bulaşa neden olur. Cinsel temas dahil her türlü yakın fiziksel temas risk oluşturur.

Enfekte hayvanlarla temas Afrika'da önemli bir bulaş yoludur. Kemirgenler ve primatlar virüs taşıyabilir. Enfekte hayvanların ısırması, çiziği veya etinin tüketimi enfeksiyona yol açabilir.

Kontamine eşyalar bulaş kaynağı olabilir. Enfekte kişinin kullandığı yatak çarşafları, havlular ve giysiler virüs taşıyabilir. Virüs yüzeylerde bir süre canlı kalabilir.

Anneden bebeğe plasenta yoluyla bulaş mümkündür. Doğum sırasında cilt teması da risk oluşturur.

Kuluçka Süresi ve Belirtiler

Virüse maruz kalındıktan sonra kuluçka süresi 5-21 gündür. Genellikle 7-14 gün içinde belirtiler başlar.

Hastalık ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve halsizlik ile başlar. Lenf bezlerinde şişlik karakteristik bulgudur ve çiçek hastalığından ayrıcı tanıda önemlidir.

Birkaç gün içinde döküntü ortaya çıkar. Döküntü yüzde başlar ve vücuda yayılır. Avuç içi ve ayak tabanlarını da tutabilir.

Döküntüler evrimleşir. Makül, papül, vezikül, püstül ve kabuk aşamalarından geçer. Kabuklar düşene kadar kişi bulaştırıcıdır.

Hastalığın Seyri

Maymun çiçeği genellikle kendini sınırlayan bir hastalıktır. Çoğu kişi 2-4 hafta içinde iyileşir. Ancak bazı gruplar ciddi hastalık riski taşır.

Çocuklar, hamileler ve bağışıklık sistemi zayıf bireyler yüksek risk grubundadır. Bu gruplarda komplikasyon ve ölüm oranı daha yüksektir.

Komplikasyonlar arasında ikincil bakteriyel enfeksiyonlar, pnömoni, ensefalit ve göz tutulumu sayılabilir.

Tanı

Tanı klinik belirti ve laboratuvar testleriyle konur. Polimeraz zincir reaksiyonu yani PCR testi altın standarttır. Vezikül veya püstül içeriğinden örnek alınır.

Serolojik testler önceden geçirilmiş enfeksiyonu gösterir. Ancak çiçek aşısı olanlarla çapraz reaksiyon verebilir.

Tedavi

Çoğu hasta destekleyici tedavi ile iyileşir. Ateş düşürücüler ve ağrı kesiciler semptomatik rahatlama sağlar. Yeterli sıvı alımı ve dinlenme önemlidir.

Antiviral ilaçlar ciddi vakalarda kullanılabilir. Tecovirimat çiçek hastalığı için geliştirilmiş ve maymun çiçeğinde de kullanılabilir.

Ciddi vakalarda hastane yatışı gerekebilir. İzolasyon önlemleri uygulanır.

Korunma

Enfekte veya şüpheli kişilerle yakın temastan kaçınılmalıdır. Döküntüleri olan kişilerle fiziksel temas risklidir.

El hijyeni önemlidir. Sabun ve suyla el yıkama veya alkol bazlı el dezenfektanı kullanımı önerilir.

Kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır. Havlu, yatak çarşafı ve giysiler ortak kullanılmamalıdır.

Endemik bölgelerde vahşi hayvanlarla temastan kaçınılmalıdır. Hayvan eti iyice pişirilmelidir.

Aşılama

Çiçek aşısı maymun çiçeğine karşı da koruma sağlar. Çiçek hastalığı eradike edildiğinden rutin aşılama yapılmamaktadır.

Maruz kalan kişilere temas sonrası aşılama yapılabilir. 4 gün içinde yapıldığında enfeksiyonu önleyebilir veya hafifletebilir.

Yüksek riskli gruplar için temas öncesi aşılama önerilebilir. Sağlık çalışanları ve laboratuvar personeli bu gruba dahildir.

Enfeksiyon Kontrolü

Enfekte hastalar izole edilmelidir. Tüm döküntüler kabuklanıp düşene kadar izolasyon sürdürülür.

Sağlık çalışanları kişisel koruyucu ekipman kullanmalıdır. N95 maske, gözlük, önlük ve eldiven önerilir.

Temas takibi yapılmalıdır. Yakın temaslar belirlenmeli ve 21 gün izlenmelidir.

Sonuç

Maymun çiçeği virüsü yakın temas yoluyla bulaşan bir enfeksiyondur. Karakteristik döküntü ve lenf bezi şişliği ile kendini gösterir. Çoğu vaka hafif seyreder ve kendiliğinden iyileşir. Korunma için yakın temastan kaçınma, el hijyeni ve kişisel eşya paylaşmama önemlidir. Riskli maruziyetlerde aşılama düşünülebilir. Şüpheli belirtiler görülürse sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.