Saçkıran Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?
Saçkıran halk arasında kullanılan bir isim olup tıbbi adıyla tinea kapitis olarak bilinir. Saçlı deriyi etkileyen mantar enfeksiyonudur. Özellikle çocuklarda sık görülür ve bulaşıcıdır. Tedavi edilmediğinde kalıcı saç kaybına neden olabilir.
Saçkıran Nedir?
Saçkıran dermatofit adı verilen mantar türlerinin neden olduğu bir enfeksiyondur. Trichophyton ve Microsporum türleri en sık etkenlerdir. Bu mantarlar saç foliküllerini ve saç şaftını enfekte eder.
Enfeksiyon saçlı deride yama şeklinde saç dökülmesine neden olur. Etkilenen bölgede kırılmış saç köklerinden kalan siyah noktalar görülür. Pullanma, kızarıklık ve kaşıntı eşlik eder.
Kimler Risk Altındadır?
Saçkıran özellikle 3-14 yaş arası çocuklarda sık görülür. Ergenlik öncesi hormonlar saçlı derinin mantar enfeksiyonlarına yatkınlığını artırır.
Yakın temas bulaşmayı kolaylaştırır. Okul ve kreş ortamları risk oluşturur. Enfekte kişilerle tarak, şapka veya yastık paylaşımı bulaş nedenidir.
Evcil hayvanlar da enfeksiyon kaynağı olabilir. Kedi ve köpeklerdeki mantar enfeksiyonları insanlara geçebilir. Hayvan sahipleri dikkatli olmalıdır.
Belirtiler
Saçlı deride yuvarlak veya oval şekilli yamalar görülür. Bu bölgelerde saçlar kırılmış ve dökülmüştür. Sınırlar genellikle belirgindir.
Etkilenen bölgede pullanma ve kepeklenme vardır. Kaşıntı değişken şiddette olabilir. Bazı hastalarda minimal belirti varken bazılarında şiddetli kaşıntı görülür.
Kerion adı verilen ağır form inflamatuar bir tepkidir. Şiş, ağrılı ve cerahat akıtan lezyonlar gelişir. Ateş ve lenfadenopati eşlik edebilir. Acil tedavi gerektirir.
Siyah noktalı tip kırılan saçların derideki kısmından kaynaklanan görünümdür. Favus tipi sarı kabuklar ve karakteristik koku ile tanınır.
Tanı
Klinik görünüm genellikle tanı koydurur. Ancak laboratuvar testleri tanıyı doğrular ve etken mantarı belirler.
Mikroskopik inceleme hızlı sonuç verir. Saç ve kepek örnekleri potasyum hidroksit ile incelenir. Mantar elemanları görülür.
Mantar kültürü kesin tanı için altın standarttır. Etken mantarın türü belirlenir. Sonuç almak birkaç hafta sürebilir.
Wood lambası bazı mantar türlerinde floresan verir. Microsporum türleri yeşilimsi parlaklık gösterir. Tarama için kullanılabilir.
Tedavi
Saçkıran tedavisi sistemik antifungal ilaç gerektirir. Topikal tedavi tek başına yeterli değildir çünkü mantar saç foliküllerinin derinliklerine yerleşmiştir.
Griseofulvin uzun yıllardır kullanılan etkili bir ilaçtır. Çocuklarda güvenlidir. Tedavi süresi genellikle 6-8 haftadır.
Terbinafin daha yeni bir seçenektir. Daha kısa tedavi süresi avantajdır. Bazı mantar türlerinde daha etkilidir.
İtrakonazol ve flukonazol alternatif ilaçlardır. Direnç veya yan etki durumunda tercih edilebilir.
Topikal antifungal şampuanlar tedaviye eklenir. Bulaşıcılığı azaltır ve iyileşmeyi hızlandırır. Selenyum sülfid veya ketokonazol içeren şampuanlar kullanılır.
Tedavi Süresi ve Takip
Tedavi yeterli süre uygulanmalıdır. Erken kesme nükse neden olur. Klinik iyileşme laboratuvar iyileşmeden önce görülür.
Tedavi sonunda kontrol kültürü alınabilir. Negatif sonuç iyileşmeyi doğrular. Pozitif sonuçta tedavi uzatılır.
Karaciğer fonksiyon testleri uzun süreli tedavide izlenmelidir. Bazı antifungaller karaciğeri etkileyebilir.
Bulaşmanın Önlenmesi
Kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır. Tarak, fırça, şapka ve havlu ortak kullanılmamalıdır. Her aile bireyinin ayrı eşyaları olmalıdır.
Enfekte çocuk tedaviye başladıktan sonra okula devam edebilir. Ancak temas sporu gibi aktivitelerden kaçınılmalıdır. Şapka veya başlık takması önerilir.
Aile bireyleri taranmalıdır. Asemptomatik taşıyıcılar yeniden enfeksiyona neden olabilir. Gerekirse profilaktik şampuan kullanılabilir.
Evcil hayvanlar veterinere götürülmelidir. Mantar enfeksiyonu varsa tedavi edilmelidir.
Komplikasyonlar
Kerion tedavi edilmezse kalıcı skar ve saç kaybına neden olabilir. Erken ve agresif tedavi önemlidir.
İkincil bakteriyel enfeksiyon gelişebilir. Antibiyotik tedavisi gerekebilir. Ağrı ve şişlik artışı uyarıcıdır.
Sonuç
Saçkıran çocuklarda sık görülen bulaşıcı bir mantar enfeksiyonudur. Saçlı deride saç dökülmesi, pullanma ve kaşıntı ile karakterizedir. Tedavi sistemik antifungal ilaç gerektirir ve yeterli süre uygulanmalıdır. Bulaşmayı önlemek için kişisel eşyalar paylaşılmamalı ve enfekte kişiler tedavi edilmelidir. Erken tanı ve tedavi kalıcı saç kaybını önler.